mp3 mü,audıo mu?

[fgk13]

Orjinal Mesaj Sahibi No_FEaR

mp3 ile audio cd arasındaki farkı bilirkişi "bi konuda" sayfalarca anlatmıştı, üşenmeden okudum, anladım.. sonuç: audio her zaman daha kaliteli kesinlikle, ama bu farkı sadece "iyi" bir müzik sisteminde anlayabilirsiniz.. ben audio cd dinliyorum.. cd yapmak zor iş değil.. ve tekli cd player kullanıyorum tak-çıkar, çok memnunum.. 4650 ile ilgili bir bilgim yok..

eğer bu okuduğun yazıyı banada gönderebilirsen sevinirim mail adresine atabilirsen daha güzel olur

www.fgk13@mynet.com

[No_FEaR]

Orjinal Mesaj Sahibi fgk13

eğer bu okuduğun yazıyı banada gönderebilirsen sevinirim mail adresine atabilirsen daha güzel olur

www.fgk13@mynet.com

Şimdi yanlış bilinen bir olay var..MP3 bir ses formatı değil, "ses sıkıştırma" formatıdır. WMA(Windows Media Audio)'da öyledir.
WAV ise sesin sıkıştırılmadan digital olarak kaydedilmiş halidir..
İyi de ne demek bunlar şimdi?
Şimdi yanlış bilinen bir olay var..MP3 bir ses formatı değil, "ses sıkıştırma" formatıdır. WMA(Windows Media Audio)'da öyledir.
WAV ise sesin sıkıştırılmadan digital olarak kaydedilmiş halidir..
İyi de ne demek bunlar şimdi?
Şöyle..

Kaset kayıtları analog'tur..Bu yüzden çevresel etkenlerden çok etkilenirler..Banda parmak basın buruşturun katlayın toz dökün hemen üstünde kayıtlı sesin kalitesini bozar. Yanından mıknatıs geçirin herşey silinir..
Sonra CD teknolojisini çıkardı Philips..Bunu yaparken Bilgisayar disketlerinden esinlenildi. Müziğin dijital olarak yani 0 ve 1 rakamlarıyla kaydedilmesi fikri doğdu..Böylece fiziksel olarak ne yapılırsa yapılsın içindeki ses kaydının içeriği değişmeyecek veya bozulmayacaktı(CD çizikleri sesi bozmaz, cd çaların lensinin CD üstündeki datayla arasına giren çizikler cd çaların sesi okumasına engel olur.CD'lerde kayıt üstüne yazı yazdığınız diğer tarafa kaydedilir zaten çizilen tarafa değil.).
Fakat iş dijital ortama aktarılınca kalite standartı problemi ortaya çıktı ve buna bağlı olarak 1 CD'nin fiziksel boyut standartları..Sonunda 74 dk.lık 44100khz-16bit kayıt alabilen CD'lerde karar kılındı.Peki bu ne demek? Başlamadan önce "ses"in tanımını yapalım.
SES:
Çok basit. Kulağınızın her duyduğu şey sestir.Ama bu kadar mı? değil tabi ki..Ses aslında bir tür dalgadır..Çok güçlü olduklarında duymakla kalmak hissedersiniz de..Bu bir woofer sesi veya bir bomba olabilir. Biyolojik,kimyasal ve Nükleer hariç tüm bombalar bu prensiple çalışır: Çok güçlü ses dalgaları yaymak. Bu dalgalar sayesinde "ses" gerektiğinde bir silah bile olabiliyor gördüğünüz gibi..Bir bomba patladığında ortaya çıkan çok güçlü dalgalar etraftaki cisimler tarafından emilemeyecek/yansıtılamayacak kadar güçlü olduklarından cisimlere zarar verir.
Sesin gücü desibel(db(A)) ile belirtilir yapısı ise frekanslarla..
2 tip ses vardır..Biri doğal(analog) diğeri ise yapay(dijital). Doğal dediğimiz yani analog sesler çevresel etkenlerden etkilenen çevresel seslerdir..Duyabildiğimiz tüm seslerdir..Demek ki aslında ister CD'den olsun ister kasetten olsun hoparlörlerden çıkan tüm sesler analogtur.Peki dijital olan nedir? Dijital ses dediğimiz aslında sesin, içeriğini kaybetmeden, dış etkenlerden etkilenmeyen saklanan halidir. Yani aslında bir sesin yapay olarak taklit edilmiş halidir.Çünkü her ne kadar dijital olursa olsun ses kaynağının birebir kopyasını kaydedebilmek mümkün değildir çünkü orjinal ses sonsuz kalite seviyesindedir(Sınır kulağın kapasitesi ile sınırlı kabul edilir bu yüzden hayvanların duyabildiği bazı sesleri insanlar duyamaz. Ama dijital bir sesi hayvanlar nasıl duyuyorlarsa insanlar da öyle duyarlar lakin havyanların birçoğu o sesin doğal olmadığını yapay olarak üretildiğinin farkındadır.).Dijital de ise 16bit/44100khz gibi sınırlamalar kullanılmaktadır.
Bu bilgiden anlaşılıyor ki sesi analogtan dijitale az kayıpla çevirmek oldukça maliyetli ve teknoloji gerektiren bir iş. Ama tersi yapıldığında(örn.CD'den bir müzik çalmak) o kadar da zor değil.
Şu durumda bir mikrofon analogtan analoga/dijitale, hoparlör+müzik seti vb ise dijitalden/analogtan analoga çevirici aygıtlardır. Dijital sesleri bizim duyabilmemiz için 0 ve 1'leri okuyup yorumlayabilen ve gördüğünü ses olarak algılayabilen bir beynimizin olması gerekirdi.
Kaset kayıtları ise analogtur demiştik. Bu kasette sarılı olan belli bir frekanstaki sesten etkilenen bir bant sayesinde olmaktadır aynı fotoğraf filmi gibi..Filmde bu ses bandı da doğal çevresel etkenlerden oldukça etkilenirler.

FREKANS:
Frekansla işimiz az olacağı için onu aradan çıkartalım. Frekans dalga boyu demektir. Hertz(Hz) birimidir. Frekans büyüdükçe saniyede çıkan dalga sayısı artar. Fazla dalga sayısı sesteki derinliği,gerçekçiliği arttırır daha fazla sesin bir anda ve ayırtedilebilir biçimde duyulmasına olanak tanır ve bazı enstrümanların veya ses efektlerin kullanılmasına olanak verir(Mesela Synth). Kasetler 11025Hz(11khz) frekansını kullanırlar.Dolayısıyla ses sisteminiz ne kadar güçlü olursa olsun bazı bas ve tiz sesleri duyamazsınız.CD'deki sesler ise kasettekinden 4 kat daha fazla dalga yaydıklarından(44100kHz) Bu sesleri alabilmeniz daha olağandır ve daha keskindir..
Yalnız bir de sesin içindeki altfrekanslar vardır. Bu frekanslar sesin içindeki basları midleri tizleri temsil eder. Alt frekans sesler (LF) bass sesleri, orta frekans sesler mid'leri, yüksek frekans sesler ise tizleri temsil eder. Hoparlörlerinizin üstüne baktığınız vakit Watt değerleri dışında 20Hz~20000Hz(20khz) gibi frekans aralıkları görürsünüz. İşte bu değer o hoparlörün desteklediği frekans aralığını söyler.Yani 10Hz lik bir bas sesini veya 25000kHz'lik bir sesi bu hoparlörden duyamayacaksınız manasına gelir.Analog seslerinde frekansları olur ama o da sonsuz olduğundan "yok"muş gibi varsayılır.
BIT:
Bu bitler sadece dijital ses kayıt ortamları için geçerlidir. Bunu anlatmakta biraz zorlanacağım.Anlayamayabilirsiniz. Bunu okumadan evvel eğer okumadıysanız; SES'in tanımını okumanızı tavsiye ederim. Normalde ses kaynağı sonsuz kalitede olduğunu biliyoruz. Dijitale sıfır kayıp ile aktarılmak istenseydi 10 sn.lik bir sesin 100'lerce CD'ye kaydedilmesi gerekirdi. Bu yüzden ortaya bir "bit sınırı" koymuşlar..Bit aslında bildiğimiz bit..hani şu 8 tanesinin yanyana gelince 1 bayt(byte) ı oluşturan bit. Burda da karşımıza çıktı.
Bunu anlatmakta zorluk çekeceğim: 3 tane aynı boy kağıt alın..
1 tanesi boş kalsın
1 tanesine boyuna paralel 4, enine paralel 9 çizgi çekin..toplamda 50 kareli bir kağıda sahip olmanız gerekir.Karelerin eşit boyda olmasına dikkat edin.
1 tanesine de aynı şekilde ama boyuna paralel 9, enine göre 19 çizgi çekin..toplamda 100 kareli ama daha küçük kareli bir kağıt elde ettiniz.
Boş olan kağıdın: sağ üst köşesinden sol alt köşesine cetvelle düz bir çizgi çekin..
50 ve 100 kareli kağıtlara da aynı çizgiden çok daha silik bir biçimde çizin.
Sonra 50 ve 100 kareli kağıtların üstünde sağüstten başlayarak karelerin yatay ve dikey kenarlarını kullanarak sol alt köşeye kalemle bastırarak çizgiler çekin...Veya en azından hayal edin..
Şimdi; düz beyaz kağıttaki dümdüz çizgi sesin orjinali yani ses kaynağı..
50 kareli kağıtta da aynı çizgiden var bu size yardımcı olsun diye..Ve bastırarak çizdiğiniz karelerin kenarlarını kullanarak oluşturduğunuz çizgiye bir bakın..Aynı çizgilere bir de 100 karelik kağıtta bakın..Gördüğünüz gibi(hayal ettiğiniz gibi) 100 kareli kağıtta çizdiğiniz 2 çizgi orjinal sesi temsil eden çizgiye daha yakın..İşte bu 16-bit lik bir ses kaydı..50 kareli olan ise 8 bit. Yani anlayacağınız üzre bu BIT olayı aslında "sesin çözünürlüğü" aynı ekran çözünürlüğü gibi..Zaten bazı oyunlarda da Quality ayarları vardır..Bu ayarları yükselttiğiniz an ilk olarak bit çözünürlüğü yükseltilir dolayısıyla ses kaydı daha orjinaline yakın bir hal alır..
Bu bit, sadece dijital kayıtlarda vardır, analoglarda(kaset) yoktur.

İşte bir CD'deki sesin anatomisi böyle..PC'lerimiz bu sesleri CDA olarak görüyor ve bu sesler çözülmemiş olarak kaydedildiğinden CD'nin içeriğine bakıldığında CDA gibi temsili dosyalarla karşılaşıyoruz. Boyutları ise 1 byte olur genelde..

PC'deki ses dosyalarından en bilinenlerine bakalım şimdide:

WAV:

4 harfli Wave(dalga) kelimesinin kısaltılmışıdır. Bu formatın codec'i artık bütün işletim sistemlerinde standart olarak gelen PCM'dir..Bu formatta ses sıkıştırılmadan bilgisayara cluster düzeninde kaydedilir..Sıkıştırılmadığından dolayı orjinal ses en yakın sesi WAV dosyaları verir. WAV formatında bi kayıt yapılacağında kullanıcıya hangi kalitede kayıt yapılacağı sorulur..8000kHz-8bit Mono'dan ses kartınızın özellikleri doğrultusunda 96000kHz-24bit-MultiChannel kayıtlar yapmak mümkündür. Ses sıkıştırılmadığından bu WAV dosyalarını 386 Dx 40Mhz'ler bile rahatlıkla çalıştırabilir..
Cluster sistemiyle(Sample olarak ta geçer) kayıt yaptığı için ve sıkıştırmadığı için bir dosya bilgisayarda çok fazla yer kaplar..Basitçe bakarsak:

5 dk.lık bir müzğimiz olsun bunu CD kalitesinde yani 44100/16bit-stereo WAV olarak kaydedecek olursak;

44100/8192*16*2= 172 küsür değerine ulaşırız bu değer Kb/s yani saniye de 172Kbyte tutacağını bize söyler, 172*5*60sn=51600Kb yani 51.6 MB yer tutacağını görüyoruz.
Bu formatta boyut bakımından sesin içeriği önemli değildir.
Formül:

Frekans/8192*bit_sayısı*kanal_sayısı= Saniyedeki_Kbyte_miktarı
8192 her cluster'ın boyutudur..Hiç değişmez
Bit_Sayısı: 16 bit 8 bit 24 bit teki bit sayısı
Kanal_Sayısı: Mono için 1, Stereo için 2 Multi-Chan için 6 rakamı kullanılmalıdır..

yazan: BİLİRKİŞİ

[No_FEaR]

MP3:

En bilinen Ses sıkıştırma dosyası..WAV'dan çok seneler sonra 1996 yılı civarlarında 2 üniversiteli gencin bitirme tezleri ile ortaya çıktı. Çalışma prensibi Ses dosyasında insanların duyamayacağı altfrekanstaki sesleri atıp belirlenen kalitede(kbps) sesi yeniden oluşturup sıkıştırmak. Frekans ve Kbps bu formatın kalitesini belirler. Bu formatta ses çözünürlüğü bilgisi olmaz(BIT). Onun yerine KBPS bilgisi olur..Bu da 2 tiptir:
CBR: Constant Bit-Rate(Sabit Bit oranı): En bilinen ve ilk çıkan tiptir. Bu forumda da bahsi geçen 128-160-192 değerlere denir.
VBR: Variable Bit-Rate(Değişken Bit Oranı): Sonradan türeyen tembel işi tiptir. Bu tipte mp3 oluşturulurken ses çok fazla sıkıştırılamaz çünkü her saniyedeki bit sayısı o saniyedeki sesin içeriğine göre değişir. Bu yüzden WinAmp'te bazı mp3'lerin kbps rakamları sürekli değişmektedir. Ve bu VBR tarzda oluşturulmuş mp3'lerin boyutları aynı sesin CBR versiyonuna göre %50 daha büyük bir dosya yeri kaplar..
Peki nedir bu KBPS?
KBPS(Kilobitler):
KBPS'nin açılımı kilobit per second yani Saniye başına düşen Kilobit(1000*bit) sayısıdır.Peki bu ne demek?
Mp3 dosya formatında kullanılacak ses kaynağı sonsuz kalite kabul edilir çünkü mp3'ün amacı ses kaynağını sıkıştırmak boyutunu ufaltmaktır. KBPS ile bu sağlanmaktadır. Örneğin hepinizin en çok rastladığı 128kbps CBR Mp3'lerde her saniyede max. 128 kbit yani 128/8=16Kbyte kullanılacaktır.Bu rakam düşebilir ama 16'yı geçemez. Demek oluyor ki ses kaynağının her saniyesi için 16 kb iznimiz var. Demin 5 dk. lık WAV hesabı yapmıştık. Saniyesi 172KB tutuyordu. bu WAV dosyasını mp3'e çevirdiğimiz zaman her 172KB'ı 16KB yapmak gerek.İşte bu insanın duyamadığı sesler ile duydukları arasından en önemsizleri atarak sağlanıyor. Bu da 51.5 MB'lık WAV dosyasını, 5 MB'lık Mp3 halinde saklamamıza olanak tanıyor.
Ama aradaki yüksek uçurum sesin çok kalitesizleşmesine yolaçıyor. Dikkatli kulaklar bunu ufacık hoparlörlerden bile farkedebilir ama büyük kolonlarda zaten hemen gerçekçi olmadığı hissediliyor.
Ben şahsen bu yüzden Mp3'lerimi hep 192kbps'de saklıyorum. Daha büyükleri çok yer tutuyor ve verdiği kalite ile 192'den çok daha fazla bir farkı olmuyor bana göre..
FREKANS:
Bu frekans olayı her yerde aynı..Ama mp3'ler sıkıştırılmış olduğundan frekansı düşük mp3'ler yaptığınızda ses WAV'a oranla 3-5 kat daha çok bozuluyor buğuklaşıyor.

Öyle veya böyle Mp3 ten "crystal-clear" denilen cinsten çok temiz ve keskin sesler almak mümkün değil.
Mp3 formatı 11025kHz'den 48000kHz 'e kadar kayıt olanağını destekler.
CBR olarak ta 32kbps'den 320 kbps'ye kadar olanak tanır.Yalnız her kbps'yi her frekansta kullanamazsınız.
VBR olarak kbps seçemezsiniz sadece ne kadar yüksek bir sıkıştırılma oranı yapılacağı size sorulur.
Kanal olarak Mono, Stereo ve J-Stereo destekler..

mp3PRO:
Herkesin çok ta farkında olmadığı mp3'ün bir sonraki versiyonu(gelişmiş diyemeyeceğim, çünkü çok başarısız aslında..Bununla mutlu mesut yaşayanlara akıl sır erdiremiyorum pek)..
Bu format prensip olarak mp3'le aynı çalışma prensibine sahiptir.Lakin file-tag dediğimiz kısmında MPEG Layer-3 1.0 yerine 2.0 yazar. Bu da o dosyanın mp3PRO olduğunu gösterir.(Her mp3 dosyasının başında o dosya ile ilgili bilgiler bulunur buna file-tag denir.)
Bu formatta max KBPS oranı 96 olup frekans ise max. 22.025kHz'dir. Dosya uzantısı yine mp3'tür.
Mp3'ten farkı:
-->Sıkıştırma algoritmasında çok ufak bir fark..Bu fark sesteki bazı detayları silmeyi engelliyor.
-->Düşüş KBPS ve Frekans değerleri
-->Mp3'e oranla yarısı hatta 3'te 1'i kadar yer kaplaması..
Bu format hiç bir program tarafından direk olarak desteklenmez çünkü bir standartı yoktur. Ayrıca lisansörü başkalarına codec üretme hakkı vermemektedir. Sadece kendi player ve encoder üretmiş olup WinAmp2 için bir plug-in'leri vardır.Ama hiç başarılı değildir.
Diğer tüm mp3 player lar bu formatı okur ve çalarlar ama ses çok buğuk ve kalitesiz çıkar(düşük freq. ve KBPS'ten dolayı)..
Eğer çektiğiniz parça 4-5 dk. olmasına rağmen 1-2 MB ise mp3PRO dur..

MP4:

Neredeyse hiç bilinmeyen dosya formatı..Mp3'ten hemen sonra geliştirildi ama tutulmadı çünkü uzantısı EXE idi..Mp3'ten daha kaliteli bir ses sunup, dosya boyutunu mp3PRO kadar olmasa bile oldukça düşük tutan bir sıkıştırma formatıdır bu. Mp3 gibi telif haklarına tecavüz eden bir başka format olmasın diye kopyalanması engellendi. ve Codec üretilmedi. Yapısı gereği ya EXE olarak sunuldu(çift tıklatıldığında kendi playerı açılıyor ve çalmaya başlıyor ama içinde counter var 10 kere izin verilmişse 11. kez çalamıyorsunuz.), ya da Üyelikli Online Müzik Siteleri(iTunes,Rhapsody) tarafından kullanılıyor.

WMA:

Bu da 2 versiyondur..2.'sinin ses kalitesi biraz daha iyi ve multi-channel desteği var. Bu formatı eskiden sadece Windows Media Player oynatırdı şimdi WinAmp'te oynatıyor sanırsam. Sıkıştırma olarak mp3'le hemen hemen aynıdır. Ama sesi çok az bir miktar daha iyi verdiği söylenebilir. Lakin oluşturduğunuz WMA dosyasının dosya adı dışında hiçbirşeyinin değiştirilmesine izniniz yok..Yani Track Title-Artist-Comment gibi bilgileri WMA oluşturken ya girdiniz,girdiniz..


Uzuuuuuun bir yazı oldu kusura bakmayın..Tek seferde okumayın
Ses Mühendisi de değilim..Bu yazıyı başka bir iş için yazmıştım(büyük bir kısmını) onun için bnm için buraya aktarmak kolay oldu..
Ses çözünürlüğünü anlatırken Sound Blaster Audigy2 Ses kartının Demo CD'sinden esinlendim. Bu CD'ye sahipseniz orada animasyonlu olarak neyin ne olduğu oldukça iyi anlatılıyor ingilizce olmasına rağmen..

Sewgiler..

YAZAN: BİLİRKİŞİ

[PassionofSPEED]

o zaman soyle bir soru akla geliyor elimizde bir tane 128 lik mp3 var bunu wav yaptik kalitesi 128 gecemez.....cunku kalitesi o.....yani orjinal wav bu sonradan yapilan wav dan daha kaliteli olacak...

[fgk13]

NO FEaR eline sağlık yazının hepsini okudum.zahmet edip aklımdaki soruyu giderdiğin için çok teşekkür ederim.demekki mp3 çalar alsak bile kullandığımız MP3ler 192kbps üstünde olmayacak.tekrar teşekkür ederim...

[No_FEaR]

önemli değil ben bişey yapmadım teşekkürler Bilirkişiye.. hiç bir menfaati olmaksızın zaman ve emek harcayıp bilgilerini bizimle paylaşması, söylenecek bişey yok.. teşekkürden başka..

[tankur]

Merhaba,
Mp3 ile Audio arasında çok iyi bir kulak ve referans serisi aletler olmadığı sürece farklı anlamak elbette zor.
Eğer hi-fi tutukun yoksa seni mp3 de sonuç olarak memnun edecektir diye düşünüyorum...
Eğer mp3 düşünürsen elimde çok temiz neredeyse hiç kullanlımamaış kadar (Sadece aylık )bir kenwood kdc-w6527 var istersen mail atabilirsin
code_master@mynet.com