Otomobillerde Sensörler(İşlevleri,vs. bilgiler)4

[RoadFighter]

BÖLÜM 7 - OTOMOBİLLERDE KULLANILAN DİĞER SENSÖRLER
7.1. Kick- Down Sensörü
Bu sensör bir anahtar görevi görmektedir. Gaz pedalının hemen altındaki taban döşemesinin üstüne yerleştirilmiştir. Gaz kelebeğinin tam açılma açısı sınırını aşacak kadar gaz pedalına basıldığı zaman, kick- down anahtarı (sensörü) devreye girer ve motor ECU’suna bir sinyal gönderir. Bu sinyal ECU tarafından güç zenginleştirmesi için kullanılır[19].

Şekil 7.1.a. Kick- Down Anahtarının yeri ve konumları
7.2. Stop Lambası Sensörü
Bu sensör frenlere basıldığını tespit etmek için kullanılır. Bu sensör de bir anahtar gibi kullanılır. Aşağıdaki şemada görüldüğü gibi, sensörün ürettiği sinyal(STP) voltajı stop lambalarına gönderilen voltaj ile aynıdır.
STP (sensörün gönderdiği sinyal) sinyali esas olarak yakıt kesme esnasındaki motor devrinin kontrolü için kullanılır. Yakıt kesme devri frenlere basıldığı anda düşük tutulur[19].

Şekil 7.2.a. Stop Lambası Anahtarının elektrik devre şeması

7.3. Hidrolik Direksiyon Sensörü
Hidrolik direksiyon sensörü, park etme manevrası esnasında enjeksiyon hesaplayıcısının motor rölanti devrini yükseltmesini sağlar. Bu sensör, hidrolik direksiyon pompası ile valfı arasındaki bağlantı üstündedir.
Araç hızı 4 km/ h ‘in altında ise hidrolik direksiyon sensörü uyarı sinyali üretmeye başlar.

7.4. Süspansiyon Yükseklik Sensörü
Süspansiyon yükseklik sensörü, amortisörlerin içine yerleştirilmiştir. Hem hava süspansiyon sistemlerinde hem de klasik süspansiyon sistemlerinde amortisör yüksekliğini algılayarak ECU’ya bildirir.
Klasik süspansiyon sisteminde yükseklik sensörü, bilgisayara tekerleklerin karşılaştığı önemli engebeleri bildirerek, amortisör içindeki supapların açılıp- kapanma miktarının ayarlanmasıyla sertleşmesi sağlanmakta ve yol yüzeyi normale döndüğünde tekrar yumuşatmaktadır[23].
Havalı süspansiyon sistemlerinde yükseklik sensörleri (her tekerlek için ayrı bir sensör), aracın yüksekliğinin düşük seviyede olduğunu ECU’ya bildirirler. ECU bu durumda hava yaylarında bulunan solenoid supaplara açılma emri vererek basıncın içeri alınmasını ve gövdenin gereken kısmının yükseltilmesini sağlamaktadır. Tersi bir durumda örneğin, bagajdaki yük azaltıldığında yükseklik sensörü ECU’ya aracın yerden yüksekliğinin arttığını bildirerek her iki boşaltma supabını açıp, basıncı boşaltarak aracı normal seviyesine getirmektedir[23].

Şekil 7.4.a. Süspansiyon yükseklik sensörünün yeri

7.5. Direksiyon Açı Sensörü
Bu sensörler direksiyon pozisyonunu bildirmektedir. Hidrolik direksiyonlarda kullanılan sensör, virajlarda takviyeyi (hidroliği) azaltmakta veya park ederken araç hızı sensörüyle birlikte çalışarak takviyeyi artırmaktadır.

Şekil 7.5.a. Direksiyon Açı sensörünün yeri

7.6. İnfrared Lazer Sensörü
Bu sensör öndeki araç ile aradaki mesafeyi ölçer(29). Bu sensör akıllı hız sabitleyici sistemine (Intelligent Cruise Control –ICC) sahip olan araçlarda kullanılıyor. ICC’de bulunan ve “drive- by- wire throltle control” yöntemiyle çalışan motor ve frenleme sistemi yöntemi sürücünün hızını değiştirmesini gerektiren veya hız sabitleyicinin devreden çıkmasını gerektiren durumlarda otomatik olarak ayarlamaları gerçekleştiriyor[29].

Şekil 7.6.a. İnfrared Lazer sensörünün temel prensibi[29].


7.7. Debriyaj Sensörü (Anahtarı)
Bu sensör bir anahtar gibi çalışır. Debriyaj pedalının altına yerleştirilmiştir ve debriyaj pedalına basılıp basılmadığını algılar. Gönderdiği sinyal egzoz emisyonlarını azaltmak için yakıt kesme esnasındaki motor devrinin kontrolü için kullanılır[19].

7.8. Darbe Sensörü
Kaza durumunda, otomobilde bulunanların güvenliğini artırmak için, kabin içinde sürücü koltuğunun altında bir darbe sensörü mevcuttur[34].
Bu sensör, yakıt besleme pompasını devre dışı bırakarak, yakıt enjeksiyon sisteminden dışarı sızacak yakıt sebebi ile yangın çıkması ihtimalini azaltır. Darbe sensörü, konik bir yuvaya oturtulmuş çelik bir bilye ve bu bilyayı yerinde tutması için bir mıknatıstan oluşur.

Şekil 7.8.a. Darbe sensörünün yeri
Şiddetli bir çarpışma halinde, bilya manyetik kuvvetin etkisinden kurtulur ve yakıt pompasının şasi bağlantısını keserek normalde kapalı olan elektrik devresini açar. Dolayısıyla da enjeksiyon sisteminin yakıt beslemesini keser.
Yakıt pompasının şasi bağlantısını tekrar eski haline döndürmek için koltuk geri çekilir ve sensör üzerine bastırılır.

7.9. Hava Yastığı Sensörleri
7.9.1. Yan Algılayıcılar (Sensörler)
Yan hava yastıklı araçlarda yandan gelen bir darbeyi hızla algılayabilmek için aracın her iki yanındaki direklerin yakınında, döşeme paneli üzerinde ilave algılayıcılar vardır.
Bu yan algılayıcılar (her bir tarafta birer adet); 2 adet çarpışma algılayıcısından, bir mikro işlemciden ve bir hava yastığı modülü ara biriminden oluşur[7].

Şekil 7.9.1.a. Yan Algılayıcının yeri(7)
Yan algılayıcıdaki çarpma algılayıcıları, sürücü hava yastığı da kullanılan algılayıcıların aynısıdır. Bir tanesi çarpma algılayıcısı, bir tanesi ise güvenlik algılayıcısı olarak vazife görür. Güvenlik algılayıcısının mekanik çalışması yan hava yastıkları için çok yavaş kaldığından, elektronik olarak çalışan güvenlik algılayıcısı kullanılmıştı[7].

Şekil 7.9.1.b. Güvenlik Algılayıcısının yeri[7].
Her iki algılayıcının verdiği sinyaller mikro işlemci tarafından değerlendirilir. Yeterli güce sahip bir yan darbe algılandığında, mikro işlemci, hava yastığı kumanda modülüne bir ateşleme komutu yollar.


7.9.2.Çarpma Algılayıcıları (Sensörleri)
Araçların (hava yastığı bulunanlarda) ön taraflarında, 2 tanesi panjurun alt kısmında (birisi sağ tarafta ve birisi sol tarafta), bir tanesi radyatör şasesine takılmış üç algılayıcıdan (sensörden) oluşan çarpma algılayıcıları mıknatıslı algılayıcıdır[7].

Şekil 7.9.2.a. Çarpma Algılayıcılarının yeri.
Çarpma algılayıcıları, belirlenmiş şiddetteki bir darbe esnasında iki elektrik kontağı arasında köprü kurarlar. Güvenlik algılayıcısı ile birlikte gaz üreticini ateşleyen devreyi kapatırlar[7].

Şekil 7.9.2.b. Çarpma Algılayıcısı kesiti[7].

7.10. Yakıt Kontrol Anahtarı
Bu anahtar bir sensör gibi davranarak yakıtın normal veya süper benzin olduğu hakkında motor ECU’suna bilgi verir.
Motor ECU’su değişik oktan sayılarında olan normal ve süper benzin için iki set halinde avans açısı bilgisi ile donatılmıştır. Motor ECU’su normal benzin kullanıldığı bilgisi aldığı zaman, daha küçük avans açısı ile ilgili bilgileri kullanır. Eğer motor ECU’suna süper benzin kullanıldığı bilgisi gelirse daha büyük avans açısı ile ilgili bilgileri kullanır[19].

BÖLÜM 8 - OTOMOTİVDEKİ SENSÖRLERİN ARIZALARI NEDENLERİ TEŞHİSİ VE GİDERİLMESİ
Sensör arızaları, kablo bağlantılarının kopması, bağlantı soketlerinin iyi temas etmemesi, açıkta olan sensörlerin kirlenmesi, sensörlerin yapılarında bulunan elemanlarının zamanla aşınması ve özelliklerini kaybetmesi, ECU’dan yeterli gerilim alamaması vb. nedenlerle oluşabilir.
Bu arızaları her firma kendine özel test cihazları ile bulmaktadır. Bu cihazlar firmalara özel olduğu için çalışması ve kullanımı farklıdır. Cihazların çalışması ve kullanımı her firmanın kendi eğitim seminerlerinde öğretilmektedir. Burada eğitim alan servis elemanı daha sonra servise geldiğinde cihazı kullanarak arıza teşhisi yapmaktadır.
Kullanılan servis cihazında, arıza, sensörlerden kaynaklanıyorsa test cihazında her sensör için önceden kodlanmış özel kodlar belirir. Bu kodlara göre servis elemanı hangi sensörün arızalı olduğunu tespit ederek değiştirir. Çünkü sensörlerin onarılma imkanları yoktur.
Böylece aracın arızalı olan sensörleri belirlenir ve arızası değiştirilmek suretiyle giderilmiş olur.

BÖLÜM 9 - OTOMOBİL SENSÖRLERİ HAKKINDA MAKALE
Hızlanmak, fren yapmak, trafik ışıklarına dikkat etmek, radyonun sesinin açmak ya da kaset koymak... Bunlar sürücünün otomobili kullanırken yapması gerekenlerden birkaçı. Sürücünün reflekslerini zayıflatan bu etkenler, elektronik yardımcı sistemler sayesinde tarihe karışacak. Geleceğin akıllı otomobilleri sürücülerinin tehlikeli ve yanlış hiçbir hareketini algılamayacak ve kabul etmeyecekler.
Otomobilin sürüşünü kolaylaştıran en önemli etken elektroniktir. Geleceğin modelleri görebilecek, duyabilecek, hissedebilecek ve hatta kendileri sürebilecek. Bütün bunların amacı sürüş risklerini minimuma indirmek, şimdilik günümüzdeki otomobillerle geleceğin otomobilleri en azından görünüm açısından ortaklar.
Sürücülerin otomobil kullanırken; hızlanmak, fren yapmak, trafiği kontrol etmek ve trafik kurallarına uymak gibi birçok görevi bulunuyor. Bazen büyük bölümünden zevk aldığımız bu işlerin çoğunu duyu organlarımız sayesinde yapıyoruz. Bazen bilinçsizce kendimizi riske attığımız da oluyor tabii.
Otomobil kullanırken her şey rutin bir şekilde, otomatik ve hatta bir oyun gibi yerine getiriliyor. Ancak insanın bu bilgisayarımsı özelliklerinin de bir sınırı var. Alışılmadık pozisyonlarda panik yapıyoruz ve çoğunlukla yanlış hareket ediyoruz.
Hiçbir sürücü, otomobil kullanmaya başladığı ilk günden bu yana, hiç dalgınlık yapmadığını ya da teybe kaset koyarken yoldan kaymadığını söyleyemez. İşte otomobil üreticileri sürücülerin sürekli hata yaptıklarını ve kendilerini riske attıklarını fark ederek, bu durum karşısında tamamen hatasız sürüşe sahip otomobil üretme çalışmalarına başladılar. Kısacası artık otomobil insana değil, insan otomobile uyacak. Oysa bu güne kadar bu tekniğe sahip değildik.
Elektronik yardımcı sistemler sayesinde artık otomobiller bir yerden başka bir yere taşıma aracı olmaktan öte, akıllı ve aktif sürücüler olacaklar. Geleceğin akıllı otomobilleri sürücülerin tehlikeli ve yanlış hiçbir hareketini algılamayacak ve kabul etmeyecekler.
Otomobil üzerine dağıtılmış birçok küçük üstün teknoloji ürünü algılayıcı sayesinde, her türlü yol koşulu algılanacak ve kaydedilecek. Bu algılayıcıların verdiği bilgiler sayesinde, ana bilgisayar sürücünün ki ile kendi mantıklı gördüğü sürüş arasında bir karşılaştırma yapacak. Eğer bir fark bulunursa, önce sürücü uyarılacak ve daha sonra anında duruma müdahale edecek. Şimdilik bu tekniğe en yakın örnek ESP sistemi. Mercedes S – sınıfında kullanılan bu sistem, sürücünün fazla hızlı bir şekilde öndeki araca yaklaşmasını önlüyor ve güvenli bir sürüş temposu sağlıyor.
Bir adım daha ileri olarak aktiv direksiyon sistemi EAS (Electronic Active Steering) bulunuyor. Zor pozisyonlarda bu sistem otomobilin kontrolünün kaybolmasını önlüyor.
Ultraviyole dalgaları sensörleri ve uydu sistemleri sayesinde, otomobil etrafında dönen her şey hakkında bilgi sahibi olunuyor. Başka bir otomobil tehlikeli bir biçimde ya da otomobil gelecek viraja çok hızlı bir şekilde yaklaşıyorsa sürücü bu sistemler sayesinde uyarılıyor. Hatta otomatik olarak gaz kesiliyor ve fren yapılıyor.
Bu sistemle birlikte sürücüler için otomobil kullanma zevkinin biteceğini söyleyenler haklılar. Ama otomobil kazalarının sürekli arttığı günümüzde, bu zevkten mahrum kalmak kesinlikle küçük bir bedel.
OTOHABER EKİM 1998 SAYI:41

BÖLÜM 10 - SONUÇ VE ÖNERİLER
Bu çalışmada otomotivde kullanılan sensörler tanıtılmaya çalışılmıştır. Otomotiv sektörü geliştikçe yeni yeni sensörler kullanılmaya başlanacaktır. Zaten şu son gelişmelerle otomobillerde 100’ü aşkın sensör bulunmaktadır. Bu sensörlerin yardımıyla daha iyi bir sürüş elde edilmektedir.
Ancak sensörlerin kullanımının dezavantajı da vardır. Bu dezavantaj; sensörlerin başka bir kaynaktan yayılan manyetik alan veya yüksek frekanslı sinyallerden etkilenmesidir. Örneğin sensörlerin yakınında bulunan bir cep telefonu yüksek frekanslı sinyaller yaydığından sensörün ECU’ya gönderdiği bilgileri bozarak ECU’nun sağlıklı işlem yapmasın önler. Bu da aracın sistemlerinin sağlıklı çalışmamasını sağlar. Bu durum fiber optik kablo kullanılması ile önlenebilir.
Günümüzde büyük firmaların çıkartmış olduğu yeni nesil araçlarda bu fiber optik kablo kullanımı artmıştır. Fiber optik kablo kullanımıyla sensörlerin arıza yapma olasılıkları düşürülerek ECU’nun daha sağlıklı kararlar vermesi sağlanmıştır. Ayrıca gelişen sensör teknolojisi ile artık araçların şoföre bağlı değil ECU’ya bağlı olarak kullanımı yönünde büyük gelişmeler sağlanmıştır. Bu da demek oluyor ki; sensörlerin önemi bir kat daha artmıştır. Çünkü ECU’ya ne kadar çok çeşitli yerde bulunan sensörlerden bilgi gelirse aracın çalışma şartları daha iyi belirlenerek arıza teşhisi daha kolay ve giderilmesi de o kadar çabuk olacaktır.

www.obitet.gazi.edu.tr

resimler gözükmüyor malesef

[binRR]

Teşekkür ederim asım paylaşımın için.