Ledler Hakkında Biraz Bilgi

[EnzoFerrari]

Arkadaşlar Ledler hakkında bir kaç bilgi vermek istiyorum.
İnternette kaynak çok fakat içerisinde bizim anlamadığımız çok fazla teknik detay var ve okuduğumuz şeyleri gündelik hayatta uygulamaya geçirmek biraz karmaşık bir hal alıyor.
o yüzden işin çok fazla teknik kısmına girmeden herkesin anlayacağı şekilde bilgi vermeye çalışacağım, en azından daha fazla kişi bilgi sahibi olur ve olayın çok basit olduğunu anlar.
Ledler içerisinde yarı iletken malzeme ve çeşitli kimyasal maddeler bulunan ışık yayan bir malzemedir.
led, lengini içerisinde kullanılan maddelere göre alır. bu maddeler aynı zamanda ledin çalışma voltajınıda belirler.
normal (sarı,kırmızı,yeşil) ledlerin çalışma voltajları 1,5-2,5 Volt arasında değişir. Mavi,Mor ve Beyaz renkli ledlerin çalışma voltajları biraz daha yüksektir 4-5 Volt civarı.
yani ledlerin ışık verebilmesi için bu değerlerde voltaj uygulanması gerekir. Şimdi aklınıza birşey takılabilir "Ledler 2-5 Volt arasında çalışıyor fakat benim aküm 12 Volt ne yapacağız?" bunu birazdan anlatacağım.
Yukarıda "ledler yarı iletken malzemelerden oluşur" diye bahsetmiştim, bu sebepten dolayı Ledlerde 'kutup' olayı vardır. artı kutup (+) ve eksi kutup (-). Yani Ledlere sadece Voltaj vermek yetmiyor, bu voltajın doğru verilmesi lazım.
yani Akünün artı (+) kutpunu Ledin artı (+) kutupuna, eksi kutupunu (-) ledin eksi (-) kutupuna bağlamanız lazım. Ters bağlarsanız led yanmaz.
peki Ledin artı kutpunu nasıl anlayacağız?
led i elinize altığınızda (eğer yeni almışsanız) ledin bacaklarının birisi uzundur diğeri kısadır. Uzun olan bacak artı (+) kutuptur, Kısa olan bacak eksi (-) kutuptur.


şekil 1: uzun bacak kısa bacak


bunun dışında bir kaç yöntem daha var fakat onlar pek güvenilir değil (ledin üzerindeki çentikten anlaşılıyor fakat bazı fabrikalar ters tarafa da atabiliyor o çentiği)
Şekil 1a: Çentik Yöntemi



eğer bacakları eşit uzunluktaysa, ledin bacaklarını bir tane 9 Voltluk yassı pile değdirip çekin (uzun tutarsanız zarar verirsiniz) o şekilde led hangi bacaklara değdirdiğinizde yanarsa, pilin artı ucu (+) ledin artı ucu, diğeride eksi (-) ucudur.
ledler çok çeşitli tiplerde (kılıflarda) piyasaya sürülmektedir, bazıları normal ampul gibi görünürken bazıları direkt devre üzerine monte edilen mercimek büyüklüğünde de olabilir fakat hepsinin bir tane arı ucu (+) ve eksi (-) ucu vardır.
Şekil 1b: Çok küçük boyutlarda mikro led


parlaklıklarıda çok çeşitlidir. eski tip ledler (dışarıdan bakınca sarı,kırmızı,yeşil) pek parlak değildir. yeni tip ledler ise daha parlaktır. bu ledler (resimde en solda) şeffaf renkli olup voltaj verilmedikçe hangi renk olduğu anlaşılmaz. bu ledler piayasa mercekli led, şeffaf led, parlak led olarak da anılır.


Şekil 2: Yeni tip parlak ve eski tip pek fazla parlak olmayan ledler



ledlerin parlaklığı, uygulanan voltaja,akıma göre değişir. ledin üzerinden çok fazla akım geçirirseniz led daha parlak yanacaktır fakat ömrü epey azalacaktır. ledin teknik özelliklerini bilmiyorsanız içinden geçireceğiniz/vereceğiniz akımı ortalama "20 mili amper" olarak alabilirsiniz. mili amper diyince kafanız hemen karışmasın. akımın birimi/ölçüsü "AMPER" dir, "MİLİ AMPER" Amperin 1/1000 (binde biri) dir. yani "20 Miliamper=0,020 Amper" aynı "metre-milimetre" ilişkisi gibi, 1 Amper 1000 MiliAmper.
yukarıda bir soru sormuştuk hatırladınız mı?
hatırlamadıysanız hatırlatayım "Ledler 2-5 Volt arasında çalışıyor fakat benim aküm 12 Volt ne yapacağız?"
Ledleri direkt olarak bağlarsanız (akünün artısını (+) ledin (+) sına, akünün eksisini (-) ledin - sine) ledler elinizde kalır, bozulur mındar olur gider.
işte bu yüzden "direnç" isimli bir eleman var onu kullanacağız. direnç de aynı led gibi iki bacağı olan bir eleman, fakat + ve - olayı dirençlerde yoktur.
direnç, aküden gelen akımı sınırlandıracak ve düşük akımda çalışması gereken ledin zarar görmemesini sağlayacak. bunu daha iyi anlamak için şöyle bir örnek verebilirim. "araba ile yokuş aşağı iniyorsunuz vitesi boşa alırsanız (frene basmadıkça) araba kaptırır gider, hızlanır hızlanır kontrolden çıkar. fakat vitesi 1 e alırsanız ve öyle inerseniz araba yokuştan yavaş yavaş iner" bu örnekte direnci 1. vites olarak düşünün, hızı sınırlandırıyor.



Şekil 3:bir direnç fotoğrafı



bu direncin değerini biz belirliyoruz.
nasıl belirliyoruz peki? hani yukarıda demiştim ya led hakkında teknik bilginiz yoksa vereceğiniz akımı ortalama "20 mili amper kabul edin diye, işte bu değeri kullanacağız.

çok basit bir formül var

.............Voltaj
direnç= ---------
.............Akım

Buradaki Voltaj direncin üzerine düşen voltaj olduğu için Ledin üzerine düşen Voltajıda hesaba katıyoruz (hani Ledlerin Voltajları vardıya o voltaj) ledin üzerine düşen Voltajı , akü voltajından çıkarıyoruz.

buradan şöyle bir sonuç çıkıyor

.............Akü Voltajı - Ledin Üzerine Düşen Voltaj
direnç= -----------------------------------------------
...................................Akım

Bizim akü Voltajımız 12 V ama normalde akü 13-14 V civarı voltaj veririr, biz 13,5 V alıyoruz.
Led in Voltajını da: 3,5 V alalım (bazı ledler daha az, bazıları daha fazla voltaj ile çalışabilir ama ben 3,5 aldım)
Akımımız 20 MiliAmper yani 0,020 Amper

bu formüle göre

..............13,5 - 3,5
direnç= --------------- = 500
................0,020

buradan direnç 500 çıkıyor. direncin birimi OHM dur. yani kullanacağımız direnç "500 Ohm" çıkıyor. eğer 500 den daha yüksek değerli bir direnç takarsanız led biraz daha az parlak yanar. eğer 500 den düşük bir değerde direnç takarsanız led daha kuvvetli bir şekilde parlar fakat ömrü azalır.

Direnci Led e nasıl bağlayacağız peki?
dirençi elimize aldığımızda iki ucu olduğunu görürüz. direncin bir ucunu ledin bir ucuna bağlayacağız. ve ledin boşta kalan ayağını (artık eksi mi boşta kalır yoksa artı ucumu ben bilmiyorum) akünün bir ucuna (eğer ledin eksi (-) ucu boşta kaldıysa bu ucu akünün eksi (-) ucuna bağlayacaksınız, artı ucu (+) boştaysa akünün (+) ucuna bağlayacaksınız). direncinde bir ucu boşta kalacak o ucu da akünün diğer ucuna bağlayacaksınız ve direnci güvenli bir şekilde kullanacaksınız. Ledler bu şekilde kullanılır. direkt aküye bağlanmaz.

birde çift renk yanan ledler vardır (sarı,kırmızı gibi). bunların 3 bacakları vardır. (aynı tofaşların far ampulleri gibi) ortadaki bacak ortaktır (genellikle ortak uç eksi (-) uç olur) sağdaki bacak bir rengin artısı (+), soldaki bacak diğer rengin artısı (dır), genel çalışma prensibi diğer ledlerde olduğu gibidir.

Şekil 4: iki renkli led






* benim aklıma gelenler ve anlatacaklarım bu kadar, dilim bu kadar dönüyor, umarım yeterince açıklayıcı ve anlaşılabilir olmuştur.
** yanlış olan yerler varsa daha bilgili arkadaşlar söylesinler, düzeltmekten çekinmeyeceğim.
*** yazılanlar tamamen benim eserimdir direnç fotoğrafını başka bir forum konusundan aldım (ower nickli arkadaşımız çekmiş fotoğrafı), diğer led fotoğraflarını hardwaremania.com dan aldım fakat üzerine yazıları ben yazdım
**** direncleri ve ledleri herhangi bir elektronik parça satan yerlerden temin edebilirsiniz.
***** saygılar

[EnzoFerrari]

Yukarıda bahsetmiştim. ama bir daha bahsetmek isterim.
tek bir led i güç kaynağına bu şekilde bağlıyoruz.

akümüz 13,5 V, Ledimiz 3,5 V luk bir led ve üzerinden geçmesi gereken akımımız 20 Mili Amperdi. direnç değerimizi de 500 Ohm olarak hesaplamıştık.

tek bir led bağlarken bu şekilde bağlıyoruz. hesabımız kitabımız bu şekilde.

ama biz araçlarımızda yada evimizde kendi yapacağımız projelerimizde (mesela stop lambası yaparken 20-30 tane led kullanırız) 1 den fazla led kullanırız. bu ledleri nasıl bağlayacağız peki?

ledleri bağlamanın iki şekli var 1.si seri bağlantı (bu pek randımanlı değil, seri bağlantı yapınca her led den sonra voltaj düşüyor o yüzden anlatmayacağım bunu)

İkincisi: paralel bağlantı. paralel bağlantıda ledler birbirine paralel bağlanıyor, direnç kullanımı ise iki şekilde gerçekleşiyor.

önce ledler birbirine nasıl paralel bağlanır onu göstereyim.
şekil 1: Ledlerin Paralel Bağlantısı:


ledlerin birbirlerine nasıl paralel bağlanacağını öğrendik, bütün ledlerin artı (+) kutupları birleştiriliyor tek bir artı (+) kutup yapılıyor, eksilerde (-) aynı şekilde birleştirilip tek bir eksi (-) kutup oluşturuluyor.

tabi bu şekil bağlantılarda da direnç kullanıyoruz. bu direnç kullanımı iki şekilde birinci şekil: her led in bacağına 1 tane direnç bağlamak (yukarıdaki gibi) direnç değeri yukarıda anlattığım gibi hesaplanıyor. 1o tane led varsa 10 tane direç bağlanıyor ve bu dirençlerin değerlerinin hepsi aynı, hepsi :500 Ohm


bu şekil bağlantıda (her Led e, 1 Direnç) Güç kaynağımız (akü) bütün ledlere direkt bağlantıda olduğundan bütün direnç değerlerini aynı veriyoruz.

ikinci bağlantı şeklimiz ise: tek dirençli bağlantı.
bu bağlantı tek dirençle oluyor. akım tek dirençler sınırlandırılıyor ve hesaplama formulü aşağıdaki gibi.



bu tek dirençli bağlantı şeklinin bazı dezavantajları var
bunları açıklayayım:
+ bütün akım tek direnç üzerinden sınırlandırıldığı/sağlandığı için bütün ısı (diğer bağlantıdaki 10 direncin tüm ısısı) tek bir direnç üzerinde birikecektir ve bu direnç çok ısınacaktır o yüzden bu direnç yüksek güçlü (yüksek Watt lı ) bir direnç seçilmeli yoksa direnç yanar. (gördüğünüz gibi alttaki resimdeki direnç küçük olduğu için ısıdan kararmış durumda, 30-40 sn. daha dursa direnç bozulacaktı)
+ devreden geçen akım her zaman 200mili amper (yukarıdaki devre için konuşuyorum) bu devredeki ledlerden birisi-ikisi zarar görür bozulursa, onların üzerine düşmesi gereken akım, kalan ledlerin üzerine düşer ve o led leri yıpratır, daha çabuk bozulmalarını sağlar. diğer paralel bağlantı şeklinde tüm akımlar ayrı ayrı dirençlerle sağlandığı için onlarda böyle bir problem oluşmaz, her zaman ledlerin üzerine bizim belirlediğimiz kadar yük binmiş olur.

[EnzoFerrari]

500 Ohm dediğime bakmayın siz, bulamazsanız yakın değerdeki dirençleri de kullanabilirsiniz (470 Ohm, 510 Ohm gibi)

Bir kaç Formül yazayım çok temel formüller

V = I x R

.......V
I = -----
........R

........V
R = -----
.........I

P = V x I
.................... } ikiside kullanılabilir
P = I² x R

V= Voltaj (Volt cinsinden)
I= Akım (Amper Cinsinden)
R= Direnç ((Ω) Ohm cinsinden)
P=Güç (Watt cinsinden)
hesaplamalarda bu cinslerden kullanılır, mesela ne kadar güç harcandığı hesaplanırken (P = V xI ) Volt ile Miliamper çarpılmaz; volt ile amper, milivolt ile miliamper çarpılır.

DİRENÇ RENK KODLARI

Orjinal Mesaj Sahibi TOYOTA LEVİN

arkadaşım eline emeğine sağlık,güzel bi paylaşım oldu,peki sana bişi soracam,ledler için kullanacağımız
dirençlerin kaç ohm olduğunu nasıl anlayacaz,yanlış hatırlamıyosam onların üzerinde bi takım renkler var,onlarla alakalı bişeydi,bilgin varsa bu konuyada değinirsen sevinirim,çalışmalarının devamı dileği ile...kolay gelsin.

kusura bakmayın foruma arasıra giriyorum bu aralar o yüzden cevap yazmam biraz geç oldu.

dediğiniz gibi dirençlerin üzerinde renkler vardır. yazılar silinir yada çok küçük boyutlarda okunmaz diye düşünüldüğü içinmidir bilmem zamanında dirençlerin üzerlerine değerlerini renk olarak kodlamışlar. bu renklerin bir standardı var tabiki onları yazacağım. genellikle bir direncin üzerinde 4 renk bulunur (bazen 5 renkte olabiliyor)
bu renklerin 1.si ilk rakam, 2.si ikinci rakam, 3.sü çarpan, 4.sü toleransdır.

birinci rengin rakamı yazılır, ikinci rengin rakamı yazılır, üçüncü rakamın değeriyler bu sayılar çarpılır.

renkleri yazayım. (bu renkleri En kısa yoldan şu cümleyi ezberleyerek bulabilirsiniz " SOKAKTA SAYAMAM GİBİ ")

birinci, ikinci renk
0-Siyah
1-Kahverengi
2-Kırmızı
3-Turuncu
4-Sarı
5-Yeşil
6-Mavi
7-Mor
8-Gri
9-Beyaz

Çarpanlar
x 0,01 - gümüş
x 0,1 - altınyaldız
x 0 Ω-Siyah
x 1 Ω-Kahverengi
x 100 Ω-Kırmızı
x 1.000 Ω-Turuncu
x 10.000 Ω-Sarı
x 100.000 Ω-Yeşil
x 1.000.000 Ω-Mavi

toleranslar
%1 - Kahverengi
%2 - Kırmızı
%5 - Gümüş
%10 - Altın
%20 - Renksiz

şimdi rengi sırasıyla kırmızı, yeşil, sarı olan enson rengi de altınyaldız olan (en son renk diğerlerinden biraz daha uzakta bulunur, ilk 3 renk birbirine daha yakındır) bir direncin değeri

25 x 10.000 = 250.000 Ω dur bu direncin toleransı %10 dur yani değeri %10 yukarıda da olabilir, aşağıda da.

başka bir dirence bakalım.

sarı, mavi, kahverengi, en son renk yine altınyaldız
46 x 1 = 46 Ω , bu direncin toleransı %10 dur yani değeri %10 yukarıda da olabilir, aşağıda da.

daha küçük değerli bir direnç hesaplayalım.

kırmızı, sarı, gümüş, enson renk yine altın yaldız.
24 x 0,01 = 0,24 Ω

Ω değeri 1000 er 1000 er yükselir

1.000Ω = 1 KΩ, (1 Kilo ohm), (4700Ω=4.7KΩ)
1.000.000Ω= 1MΩ (Mega ohm)

aşağıdada şu an hangi siteden bulduğumu hatırlamadığım direnç renk kodları tablosu var, daha iyi anlaşılması için koyuyorum.

[EnzoFerrari]

Bu da ohm kanunu daha basit bir şekilde, tüm formüller var
http://www.audio-circuit.dk dan aldım

[REMUS_Racing]

çok güzel bi konu olmuş eline sağlık bu bilgiler işime yarıyacak

edit:
daha devam etceksen mesajı silebilirm

[EnzoFerrari]

yok yok, 1. sayfaya biraz resim ekledim. diğer konulara alttaki 3 mesajdan giricem

[chayLak]

Cok guzel bir konu..

Ellerinize saglik.

[orhansah]

eline, emeğine sağlık Tayfun'cum. güzel bir paylaşım oldu.

[thekillingroad]

Eline sağlık Tayfun, mükemmel bir konu.

[MehmetGazihan]

Sağol Enzo..

Kıymetli Bilgiler..

VIR formülü bu gün gündelik hayatta bilinmesi gereken bir formül..